Stok kaybı nasıl önlenir? Mal kabulden kasaya fireyi ve kaybı azaltmanın 8 yolu
Rafta olması gereken ama olmayan her ürün, kârdan düşen bir tutardır. Kaybın önemli bir bölümü hırsızlıktan değil; eksik mal kabulden, kaydedilmeyen fireden ve izlenmeyen kasa işlemlerinden gelir. Kaybı kaynağında durdurmanın sekiz yolu.
KozSoft Ekibi · Koznet Bilişim Teknolojileri Limited Şirketi Yayın: 5 dakika okuma
Sayım sonunda fark raporu eksik gösteriyor: biraz peynir, birkaç paket deterjan, birkaç pil. Tek tek küçük görünür; ancak yıl boyunca biriktiğinde önemli bir tutara ulaşabilir. Kaybın önemli bir bölümü hırsızlıktan kaynaklanmaz. Eksik teslim alınan bir koli, kaydedilmeyen bir fire, iptal edilip yeniden satılan bir fiş: hepsi aynı sonuca, rafta olmayan ürüne çıkar.
Bu yazıda stok kaybını kaynağında durdurmanın sekiz yolunu, mal kabulden kasaya sırayla anlatıyoruz.
Kısaca
Stok kaybı en çok eksik mal kabulden, kaydedilmeyen fireden, hatalı kayıttan ve izlenmeyen kasa işlemlerinden doğar. Malı sayarak teslim almak, fireyi aynı gün nedeniyle kaydetmek, iskonto ve iptali yetkiye bağlamak ve değerli ürünleri sık sık kör sayımla saymak kaybı kaynağında azaltır.
- Kaybın dört kaynağı vardır: eksik mal kabul, kaydedilmeyen fire, hatalı kayıt ve kasa işlemleri.
- Malı faturaya göre değil, sayarak teslim alın.
- Fireyi aynı gün, nedeniyle kaydedin.
- İskonto, iptal ve satır silmeyi yetkiye bağlayın ve kayıt altında tutun.
- Değerli ve küçük ürünleri daha sık, kör sayımla sayın.
Fire nedir?
Fire, bir ürünün bilinen bir nedenle satılamaz hâle gelmesi ya da miktarının azalmasıdır: bozulma, kırılma, son kullanma tarihinin geçmesi, açık satılan üründe tartı ve kesim kaybı gibi. Fireyi kayıptan ayıran şey nedenin bilinmesidir. Fire nedeniyle kaydedildiğinde hangi ürünün, hangi nedenle ve ne kadar azaldığı görünür; kaydedilmeyen fire ise sayımda nedeni açıklanamayan bir eksik olarak, yani kayıp olarak ortaya çıkar.
Fire oranı, bir dönemde fire olarak kaydedilen miktarın değerinin aynı dönemdeki satışa ya da alışa oranıdır. Aynı üründe fire oranı sürekli yüksekse sorun çoğu zaman sipariş miktarında, saklama koşulunda ya da raf düzenindedir.
Kayıp nereden gelir
- Eksik ya da hatalı mal kabul: Faturada 24 yazan kolide 22 ürün vardır; fatura olduğu gibi girilir, fark ilk sayıma kadar görünmez.
- Kaydedilmeyen fire: Bozulan, kırılan, tarihi geçen ürün atılır ama programdan düşülmez; stok olduğundan fazla görünür.
- Hatalı kayıt: Benzer ürünlerden biri okutulur, koli yerine adet girilir, barkodsuz ürün yanlış düğmeden satılır.
- Kasa işlemleri ve hırsızlık: İptal edilen fiş, silinen satır, yetkisiz iskonto ve raftan alınıp ödenmeyen ürün.
1. Malı sayarak teslim alın
Alış faturasını, dağıtıcı teslimatı tamamlamadan ürünleri barkod okutarak girin. Okuttuğunuz miktar faturadaki miktarla uyuşmuyorsa farkı o anda dağıtıcıya gösterin. Sonradan fark edilen eksik, çoğu zaman sizin kaybınız olarak kalır.
2. Fireyi aynı gün ve nedeniyle kaydedin
Atılan her ürünü fire olarak, nedeniyle (bozuldu, kırıldı, tarihi geçti) kaydedin. Fire kayıtlı olunca sayım farkı küçülür ve gerçek kaybı gösterir. Aynı üründe sürekli fire çıkıyorsa sorun sipariş miktarındadır: daha az ve daha sık sipariş verin.
3. Son kullanma tarihini partiyle izleyin
Süt, şarküteri ve paketli gıdada fire çoğunlukla tarihi geçen üründen gelir. Ürünü partisi ve son kullanma tarihiyle girerseniz, tarihi yaklaşanları önceden görür, rafın önüne alır ya da indirime koyarsınız. Önce tarihi yakın olanı satmak, fireyi en ucuz yoldan azaltır.
4. İskonto, iptal ve satır silmeyi yetkiye bağlayın
Kasiyerin yapabileceği iskontoya bir üst sınır koyun; sınırın üstü yöneticinin onayını istesin. İptal ve satır silme de kayda geçmeli: kim, ne zaman, hangi fişte. Amaç kasiyere güvensizlik değil, "kim ne yaptı" sorusunu yanıtlanabilir tutmaktır.
5. Kasayı kör sayımla kapatın
Gün sonunda kasiyer kasadaki parayı beklenen tutarı görmeden saysın; fark ve gerekçesi kayda geçsin. Beklenen tutarı gören kişi farkı "denkleştirme" eğilimi gösterir. Kör kasa sayımı, para farkını da ürün farkı gibi görünür kılar.
6. Değerli ve küçük ürünleri daha sık sayın
Pil, kişisel bakım, şarj kablosu gibi küçük ve değerli ürünler en çok kaybolan ürünlerdir. Bunları ayda bir, kör sayımla sayın; genel sayımı beklemeyin. Kasaya yakın ve görünür yere koymak da kaybı azaltır.
7. Personel raporunu okuyun
Kim ne sattı, ne iade etti, ne iptal etti, ne sildi? Bir kasiyerde iptal ve silinen satır sayısı diğerlerinden belirgin biçimde yüksekse bu bir işarettir; nedenini sorun. Çoğu zaman bir eğitim eksiği ya da yanlış ayarlanmış bir ürün çıkar, bazen de gerçek bir sorun.
8. Durağan ve kritik stoğu izleyin
Kayıp yalnız eksik ürün değildir; aylardır satılmayan ürün de rafta bekleyen paradır. Durağan ürünleri listeleyip kampanyaya koyun, siparişlerini durdurun. Kritik stok listesiyle de çok satan ürünün rafı boşalmadan siparişini verin; boş raf da kaybedilen satış anlamına gelir.
Kayıp oranınızı nasıl izlersiniz
Her sayımdan sonra fark raporundaki eksiğin değerini, o dönemin satışıyla karşılaştırın. Bu oranı ay ay izlemek, aldığınız önlemin işe yarayıp yaramadığını gösterir. Oran düşüyorsa önlemler sonuç veriyordur; yükseliyorsa farkın hangi reyonda, hangi üründe olduğunu inceleyin.
Sık sorulan sorular
Stok kaybı ile fire arasındaki fark nedir?
Fire, nedeni bilinen ve kaydedilen kayıptır (bozuldu, kırıldı, tarihi geçti). Kayıp ise sayımda ortaya çıkan, nedeni açıklanamayan eksiktir.
Stok kaybı oranı nasıl hesaplanır?
Sayım farkındaki eksiğin değeri, aynı dönemin satışına bölünür. Oranı ay ay izlemek, alınan önlemin işe yarayıp yaramadığını gösterir.
Kör sayım nedir?
Sayan kişinin programdaki miktarı ya da kasada beklenen tutarı görmeden saymasıdır; böylece fark denkleştirilmez, gerçek fark görünür.
Hangi ürünler daha sık sayılmalı?
Pil, kişisel bakım ve şarj kablosu gibi küçük, değerli ve en çok kaybolan ürünler; bunları ayda bir, kör sayımla sayın.
KozSoft'ta
KozSoft'ta alış faturasını barkod okutarak girersiniz; fire, iç kullanım ve tedarikçiye iade ayrı belgelerle, nedenleriyle kaydedilir. Ürünleri partisi ve son kullanma tarihiyle girersiniz; tarihi yaklaşanlar listede ve bildirimde görünür. Kasiyerin iskonto sınırını rolüne göre koyarsınız; sınırın üstü yöneticinin PIN onayını ister ve onay kayda geçer. Satış ekranında silinen satır işlem kaydına yazılır, Personel raporunda kimin ne sildiği görünür; gelişmiş raporlardaki Kasiyer Denetimi diğer kasiyerlere göre farklı olanı işaretler. Kasa da stok da kör sayımla sayılır; fark raporu eksik çıkan ürünleri, kritik stok listesi bitmek üzere olanları gösterir. Alış faturası, son kullanma takibi ve personel raporları gibi özellikler paketinize göre değişir; hangi özelliğin hangi pakette olduğu ve ayrıntısı Özellikler sayfasında yazılıdır.
Kaybın nereden geldiğini kendi işletmenizde görmek için ücretsiz deneyin ya da sizi arayalım.